SMEOT luidt noodklok over tekort aan verspaners

Het beeld dat SMEOT (Stichting Metaal Elektro Opleidingen Twente) schetst is scherp en urgent. De uitdrukking ‘het is vijf voor twaalf’ is volgens praktijkdocenten Scheuten en Eric Harbers niet langer van toepassing omdat dat moment inmiddels verstreken is. De situatie is volgens hen zorgwekkend zichtbaar in de werkplaatsen van Nederlandse maakbedrijven. “Kijk om je heen bij bedrijven. Overal zie je grijze haren. De komende jaren gaat een groot deel van de vakmensen met pensioen en de instroom staat daar in geen verhouding toe,” zegt Scheuten. Harbers ziet hetzelfde patroon en merkt dat de dip waarin de maakindustrie momenteel zit een vertekend beeld geeft, waardoor het tekort minder urgent lijkt dan het is. “Bedrijven ervaren nu wel schaarste, maar kunnen dit nog deels opvangen. Zodra de vraag weer aantrekt staat het tekort direct in volle omvang voor de deur.”

De verwachting dat de productiecapaciteit in de komende jaren onder druk komt te staan is reëel. De combinatie van vergrijzing, lage instroom en beperkte zichtbaarheid van het vakgebied maakt dat de sector volgens SMEOT nu moet ingrijpen.

Zij-instromers cruciaal voor snelle verlichting

De snelste manier om nieuwe vakmensen richting verspaning te krijgen ligt volgens SMEOT bij zij-instromers. Daarom organiseert de school regelmatig een korte ‘Technische Proeverij’. “Mensen komen via via binnen en in één ochtend laten we zien wat verspanen inhoudt,” legt Scheuten uit. Deelnemers ontwerpen een klein werkstuk op de computer en vervaardigen het vervolgens op een draaibank. “Ze hebben na een paar uur al een concreet beeld van het vak en dat simpele werkstukje nemen ze mee naar huis. Dat maakt veel mensen enthousiast.”

Voor deelnemers met serieuze interesse heeft SMEOT een intensief tiendaags traject waarin zowel draaien als frezen aan bod komen. Die vervolgstap vormt echter een knelpunt. Deelnemers moeten eerst in dienst komen van een bedrijf dat bereid is de opleiding te financieren. Vanuit OOM is er wel een subsidie maar die dekt niet alles. Volgens Scheuten belemmert dat de doorstroom. “Je kunt van een bedrijf niet vragen dat ze iemand aannemen op goed geluk. Wij willen dat de overheid die tien dagen betaalt zodat een kandidaat daarna daadwerkelijk interessant is voor het bedrijfsleven. Na tien dagen. Inclusief een technisch inzicht test, weten wij precies wat voor vlees we in de kuip hebben en dat verkleint de drempel voor bedrijven om zij-instromers aan te nemen.” De instroom via regionale werk en scholingsloketten zoals Werkloket Twente en Gelders Overijssels Vakmanschap laat zien dat er potentieel is maar zonder structurele financiering blijven kansen onbenut.

Er gaat iets al heel lang mis. We moeten aan de slag!

Onbekend vakgebied

Een groot deel van de lage instroom onder jongeren heeft volgens SMEOT te maken met onvoldoende zichtbaarheid van het vakgebied. Veel leerlingen die uiteindelijk voor verspaning kiezen doen dat omdat ze familie in de sector hebben. Voor andere jongeren is het vak nauwelijks herkenbaar. “Vmbo-P is voor ons bijna een doodsteek,” zegt Scheuten. In deze basisberoepsgerichte leerweg staat de P voor produceren maar de breedte van dat profiel zorgt ervoor dat verspaning nauwelijks aan bod komt. “Het profiel is te algemeen en docenten hebben vaak beperkte kennis van verspaning.”

Om dat te veranderen startte SMEOT een initiatief om het vak actief onder de aandacht te brengen bij vmbo-scholen. “We zijn in gesprek met vmbo’s en we nodigen docenten en decanen bij ons uit om de basisvaardigheden te leren en inzicht te krijgen in moderne verspanende technieken”, zegt Scheuten die verantwoordelijk is voor het initiatief. Daarnaast pleit SMEOT ervoor om vmbo-P toegang te geven tot eenvoudige draai en freesbanken. De eerste resultaten zijn al zichtbaar. “Nu we actief met vmbo-scholen in gesprek zijn zien we meer leerlingen door de werkplaats lopen. De instroom vanuit vmbo-P groeit.” Volgens Harbers moet de sector ook verder kijken dan alleen de basisberoepsgerichte leerweg. “Havo P-studenten zijn eveneens interessant. Ze combineren praktische vaardigheden met de theoretische ondergrond die nodig is voor cadcam en complexe draai en freesbewerkingen. Zodra ze hier een keer binnen zijn geweest en het vak ervaren overwegen ze serieus een technische opleiding. Deze scholen zijn dus ook van harte welkom om een afspraak te maken en langs te komen.”

Sector moet gezamenlijk handelen

SMEOT verwacht dat technologische ontwikkelingen de druk op de arbeidsmarkt verder zullen vergroten. Door de komst van AI verdwijnen in de komende jaren veel administratieve functies waardoor een grote groep werknemers op zoek gaat naar nieuw werk. “Het is aan onze sector om die mensen te laten zien welke kansen er liggen in de verspaning,” zegt Harbers. Daarvoor is volgens hem samenwerking nodig tussen opleiders, bedrijven en brancheorganisaties. “Wij trekken eraan maar bedrijven moeten ook meedoen. Iedereen moet zijn best doen om mensen binnen te halen om de industrie in Nederland overeind te houden.”

Bedrijven moeten volgens Harbers bovendien bereid zijn om anders naar kandidaten te kijken. Ook werknemers van veertig jaar of ouder moeten de kans krijgen om een overstap te maken naar de verspaning. “Die omslag moet echt plaatsvinden. Zonder die openheid missen we een enorme groep potentiële vakmensen.”

SMEOT organiseert jaarlijks een stagemarkt en betrekt regionale bedrijven bij opleidingsvraagstukken. De betrokkenheid blijft echter achter. “We vragen regelmatig aan bedrijven of ze ideeën willen aandragen. Hoeveel reacties krijgen we? Geen. Dat kan niet. Wij kunnen als opleidingsinstituut niet alles bedenken. De sector moet echt samen in beweging komen.”